CO Zehirlenmesi Nedir?
Karbonmonoksit (CO) Nedir?
Karbonmonoksit (CO), “karbon” içeren yakıtların tam yanmaması sonucu oluşan bir gazdır ve “çok zehirli” olarak görülmektedir. Karbonmonoksit eritrositlerin içinde bulunan hemoglobine O2’den yaklaşık 250-300 kat daha güçlü bağlandığından, vücuttaki oksijen dağılımını bozarak ölüme sebebiyet verebilir.
Karbonmonoksitin tatsız, renksiz, kokusuz olması, tehlikesini daha da arttırmaktadır. Sigara dumanı ve araç motoru yanında; soba, ocak ve şofben gibi ısınma, pişirme vb. amaçlı araçların ürünü olarak ortaya çıktığından, toplumun her kesiminin tehdit altında olduğu kabul edilebilir.
Soba, ocak, kombi ve şofben gibi ev içi araçlardan kaynaklanan karbonmonoksit zehirlenmelerinin asıl nedeni: özellikle banyo, mutfak olmak üzere ev içi kapalı alanların hava menfezlerinin yetersiz olması veya kapatılması, bina yakıt tesisatlarının standartlara uygun olmaması, özellikle bacaların hatalı, yetersiz ve bakımsız olması, sobanın usulüne uygun şekilde yakılmaması, kalitesiz yakıt kullanılması, özellikle gece yatarken sobanın hava giriş deliklerinin kapatılarak üstten kömür ilave edilmesi gibi hata ve ihmallerden kaynaklanır.
Karbonmonoksit, bir karbon ve bir oksijen atomundan oluşan molekülün adıdır. Doğal gaz, gaz yağı, benzin, tüp gazı, kömür ve odun gibi yapısında “karbon” bulunan yakıtların yanması veya tam olarak yanmaması sonucunda oluşan dumanda yer alan renksiz, kokusuz zehirli bir gazdır. Tatsız, renksiz, kokusuz olması ve tahriş etme özelliğinin olmaması nedeni ile fark edilmediği için “sessiz katil” olarak bilinmektedir. CO sobalarda mavi bir alevle yanar. Çok kuvvetli bir zehirdir.
Solunan havada konsantrasyonu artarsa, kana geçer ve oksijenin taşındığı hemoglobine O2 ’den daha kolay bağlanır. Yani bütün CO’lar bitmeden O2 bağlanamaz. Bu bakımdan oksihemoglobin meydana gelemez ve kanda karboksihemoglobin artar, dokulara oksijen taşınamaz ve hücre ölümü meydana gelir.
Yani karbonmonoksit demire bağlanarak ölüme sebep olur.
Karbonmonoksit;
- Boğucu ve zehirleyici,
- Öldürme potansiyeli olan,
- Renksiz,
- Kokusuz,
- Tatsız,
bir gazdır.
CO Zehirlenmesi Nasıl Oluşur?
Karbonmonoksit, solunduktan sonra akciğerler aracılığıyla kana geçer. Karbonmonoksit gazı kırmızı kan hücrelerinin içerisinde bulunan ve dokulara oksijen taşıyan hemoglobine oksijenden ortalama 250-300 kat daha hızlı bağlanır. Karbonmonoksitin hemoglobinle birleşmesi sonucu karboksihemoglobin (COHb) oluşur. Vücudumuzda yer alan oksijen azalarak karbonmonoksit ile yer değiştirir. Kan dokulara yeterince oksijen taşıyamaz. Kalp, beyin ve diğer organlarımız çalışamaz hale gelir. Bu da hastalıklara ve ölümlere neden olur.
Tam yanma olmazsa, Karbondioksit yerine karbonmonoksit oluşur.
C + 1/2O2 ----- CO
2H2 + O2---- H2O
CH4 +3/2O2 ---- CO + 2H2O metan
C3H8 + 7/2O2 ----- 3 CO + 4 H2O propan
C2H5OH + 2 O2 ----- 2CO + 3H2O etanol
C2H2+ 3O2 ---- 2CO + 2H2O asetilen
Karbonmonoksit gazı, içinde karbon atomu bulunan yanıcı maddelerin (katı, sıvı, gaz) oksijen ile birleşerek yanması sonucu meydana çıkan bir atık gazdır.
- Eğer yanma işlemi standart şartlar altında olursa yanma "tam yanma” olarak adlandırılır ve yanma sonucu karbonmonoksit değil karbondioksit meydana gelir.
- Fakat yanma tam yanma olmaz ise yanma sonucu karbonmonoksit gazı açığa çıkar.
- Tam yanma olmamasının temel sebeplerinden biri “oksijen yetersizliği” (hava yetersizliği)’dir.
İlk Yardım
Karbonmonoksit Zehirlenmelerinde İlkyardım
A-) Karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri:
- Aşırı yorgunluk,
- Halsizlik,
- Keyifsizlik,
- Baş ağrısı,
- Grip benzeri semptomlar, (Gripten farklı olarak ateş yok)
- Bulantı, kusma
- Baş dönmesi,
- Unutkanlık,
- Düşünme güçlüğü,
- Zihin karışıklığı, dikkat bozukluğu,
- Halüsinasyon,
- Görme kaybı,
- Uyuşma karıncalanma, uyuşukluk, uyku hali
- Epileptik nöbetler, bayılma,
- İnme, koma,
- İdrar ve dışkı kaçırma,
- Çarpıntı
- Solunum zorluğu
- Ciltte beneklenme, vişne rengi cilt
İLKYARDIM:
- Kişi ortamdan uzaklaştırılır
- Hareket ettirilmez.
- Yaşam bulguları değerlendirilir.
- Hava yolu açıklığı sağlanır.
- 112 Aranarak tıbbi yardım istenir.
Karbonmonoksit zehirlenmesinin tek tanı yöntemi kan COHb düzeyinin tespitidir.
Kandaki COHb Düzeyleri:
- Normal erişkinde %0,5-3
- Yenidoğanda %3-7
- Sigara içenlerde %4-12
- Kalorifer işçileri, şehir içi araç sürücülerinde %10
- Zehirlenme %15 iken başlar
- Toksik düzey %20-50
- Öldürücü düzey ise %50-60’nın üzeri
Acil Durum Numaraları
